سه شنبه ٠١ مهر ١٣٩٣
ايران|زبان و ادبيات فارسی|اسلام|سوالات متداول|پرسش و پاسخ|پيوندها|نقشه سايت
منو اصلی
مناسبت
سرود ملي ايران

آموزش


گزارش ها و مقاله ها

ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[عضویت]
نظرسنجی
نظر شما در مورد طراحی جدید سایت رایزنی فرهنگی ایران در یونان چيست؟

عالی
خوب
متوسط
ضعیف

ادبيات مدرن ايران

ادبيات مدرن ايران

                

                        منصوره شريف ­زاده

1- شعر

شعر تا قرن نوزدهم مهمترين ابزار بيان ادبي در ايران بود. اما در قرن نوزدهم كه تماس با دنياي مدرن و عمدتاً تكنولوژيكي افزايش يافت، شعرسنتي با كمبود واژگان جديد روبرو شد و شعر فارسي آشكارا قادر به تطبيق با اين انديشه­هاي جديد نبود.

    در پايان قرن نوزدهم، بيشتر روشنفكران ايراني تشخيص دادند كه با تغييراتي كه در زندگي سياسي و اجتماعي كشور به وجود آمده است، بايد در ادبيات هم تغييرات جدي صورت گيرد. روح اصلاح­طلبي و شور انقلابي شعر آن دوره نقش مهمي در انقلاب مشروطه (1906) ايفا كرد. گفتگوهاي پر هيجاني كه در روزنامه­­­هاي ايراني و محافل روشنفكري و ادبي آن دوره صورت مي­گرفت، نشان مي­داد كه چگونه همه دل مشغول و درگير ادبيات مدرن بودند.

    در 1940 بود كه شعر ايراني به قلمرو جديدي وارد شد. شعر مدرن فارسي نيروي حياتي قابل توجهي نشان داد و فصل جديدي در ادبيات فارسي باز كرد؛ شعر مدرن فارسي ثابت كرد كه پرمفهوم­ترين و سودمندترين هنر ايران معاصر است. اگر تصور كنيم، شعر مدرن به دليل ويژگي انقلابي­اش، همة وابستگي­هايش را با گذشته و با سنت دست نخوردة هزارساله­اش قطع كرده است، اشتباه كرده­ايم. در واقع، خلق و خوي ملي، زمينة مشترك بين شعر كهن و جديد را فراهم مي كند.

    شعرفارسي جديد از نظر گوناگوني و شيوه­هاي تعمق در مسائل با شعر كلاسيك تفاوت دارد. براي مثال، ‌در شعر مدرن، از سبك نگارش دلپذير و آرامش­بخش خبري نيست. طبيعت، براي نمونه،‌ نمايانگر بيشه­اي برهنه، آسماني طوفاني يا رودخانه­اي خروشان است، و ديگر از باغي كه جانوران و گياهان به صورت ازلي در آن ساكن­اند و بلبلاني كه به عشق گل نغمة ازلي سر مي­دهند، اثري نيست. ديگر لاله با جام شراب سرخ ارتباطي ندارد، بلكه نمايانگر خون سرخ شهيد است.

    همه تصويرهاي شعر مدرن آگاهانه و هدفمند و با توجه به ديدگاه شاعر به جامعه آورده مي­شود. شاعر مدرن نطر خود را دربارة حقايق اجتماعي زمانش مي­سرايد. او همچنين، خود را با آگاهي از حقايق، مسايل و امكانات جديد زندگي­اش رو در رو مي­بيند.

    شاعران مدرن،‌ نه تنها از نظر فرم تحت تأثير شعر غربي قرار داشتند بلكه از جنبة وحدت ساختاري كه بدون آن شعر اصلاً مفهومي ندارد نيز از شعر غربي متأثر بودند. هاپكينز، ويتمن و پاوند شاعراني هستند كه در شعر فارسي تأثير گذاشتند.

    علي اسفندياري كه بعدها لقب نيما يوشيج را براي خود برگزيد، پيشرو شعر مدرن بود. او در 1895 در دهكده­اي واقع در يوش در شمال ايران به دنيا آمد. وقتي دوازده ساله بود، خانواده­اش او را به تهران آوردند، و در مدرسة فرانسوي­ها ثبت نام كردند. در پايان تحصيلات دبيرستان بود كه او سرودن شعر را آغاز كرد. اولين اشعار او به شيوة سنتي سروده مي­شدند، اما كم كم دانش وي از ادبيات فرانسه او را قادر ساخت تا با شعري آشنا شود كه ظاهر داستاني داشت.

    نيما به كل با شعر سنتي قطع رابطه نكرد. وزن و قافيه هنوز در اشعارش به چشم مي­خورد. گرچه، حس جديدي از شعر و رويكرد تازه­اي نسبت به طبيعت در صور خيال او ديده مي­شود. طرز تلقي نيما از طبيعت چنان تأثيرگذار بود كه به صورت معياري براي اشعار خود او و براي شعر مدرن فارسي باقي ماند.

    در همان حال كه شعر پيشرو (آوانگارد) رشد مي­كرد و تأثير زيادي بر خوانندگان جوانتر مي­گذاشت،‌ شاعران با استعداد جديد راهشان را پيدا مي­كردند. تصويرگراي (ايماژيست) قدرتمندي نظير سپهري، همراه با پيروان نيما :‌ شاملو،  اخوان ثالث و فرخزاد، ثابت كردند كه شعر خوبِ با روح مي­تواند با تصويرها و واژگان جديد سروده شود.

    شاعر ايراني امروز خود را وقايع­نگار عصر جديد مي­داند و از هوش خود براي درك وضعيت جديد و واقعيتهاي محيط اطرافش بهره مي­گيرد.

    2- داستان :

    نثر نيز واسطة ادبي غالب در ايران مدرن شده است. نويسندگان تخيلي ايراني جديد كه تحت تأثير توسعة اجتماعي كشور بودند، به شرايط سياسي و اجتماعي محيطشان توجه نشان دادند و به ويژه با افزايش تماس با غرب. به علاوه، گسترش روزنامه­ها و شروع ترجمه­هاي وسيع آثار خارجي به توسعة آثار ادبي مدرن در ايران منتهي شد.

    در ادبيات منثور، تغييرات اوليه در نامه­نگاري­هاي اداري توسط دو تن از نخست­وزيران بزرگ ايراني ايجاد شد: قائم مقام فراهاني و اميركبير. ابداعات بعدي را دو شخصيت سياسي و ادبي به وجود آوردند: ميرزا ملكم خان و عبدالرحيم طالبوف.

    طالبوف (1855-1910) اولين نويسنده­اي بود كه علوم جديد را به ايرانيان معرفي كرد. كتاب­هاي او  (مسالك المحسنين و كتاب احمد) به صورت معمول به شيوه­اي ساده و خواندني نوشته شده، و شامل موضوع­هاي علمي و اخلاقي بود.

    در پايان دوران مشروطيت، دو كتاب بر حوادث پيش آمده و بيداري ملت و احياي ادبيات تأثير زيادي گذاشت. اين دو كتاب،  سياحت­نامة ابراهيم بيگ (1903) اثر  زين العابدين مراغه­اي و ترجمة فارسي  سرگذشت حاجي باباي  اصفهاني  رمان مشهور جيمز مورير بود.

    سياحت­نامه  اولين كوشش براي نوشتن رمان فارسي به روش اروپايي بود.

    اين كتاب،‌ درباره پسر تاجري تبريزي است كه در مصر به دنيا آمده و همانجا بزرگ شده است. ابراهيم بيگ، با خادمش به ايران سفر كرد. او گزارش سفرش را به صورت خاطرات روزانه نوشته است.

    سبك نگارش كتاب ازاهميت زيادي برخورداراست. نويسنده يكي ازاولين نويسندگان فارسي زبان است كه جرأت كرده از واژگان محاوره­اي ساده استفاده كند.

    كتاب مشهور ديگري كه به آن اشاره شد،  سرگذشت حاجي باباي اصفهاني  است. اين كتاب را ابتدا جيمز موريه در انگلستان در 1824 منتشر كرد. او چنان دانش و درك جالبي از زندگي و آداب و رسوم زندگي بعضي از اقشار جامعة ايراني نشان مي­دهد كه مشكل مي­توان باور كرد كه مشاهدات بسيار دقيق او، متعلق به يك خارجي است.

    ميرزا حبيب اصفهاني، حاجي باباي موريه را از فرانسوي به فارسي برگرداند.

    كتاب ديگر،  چرند و پرند (1879-1956) دهخدا بود كه در روزنامة «صور اسرافيل» آن زمان منتشر مي­شد.

    قطعه­هاي «چرند و پرند» دهخدا نه تنها نوع  ادبي (ژانر) جديدي در ادبيات فارسي ايجاد كرد،‌ بلكه سبك جديدي از نوشتن را پايه­گذاري كرد كه نويسندگان بعدي به شدت تحت تأثير آن قرار گرفتند و هنوز هم تأثير آن مهم است. نمونه­هايي از لطيفة طنزآميز را مي­توان در آثار كلاسيك فارسي يافت، اما اين نوع فقط مخصوص دهخدا است.

    سيد محمد علي جمال­زاده جايگاه خاصي در ادبيات فارسي معاصر ايران دارد. وي به خاطر نقش چشمگيرش در ايجاد رنسانس در نوشته­هاي فارسي، يكي از مبدعان زبان ادبي مدرن به شمار مي­رود و اولين كسي است كه تكنيك­هاي داستان كوتاه اروپايي را معرفي كرد. آنچه كه هنوز جالب است،‌ نوشته­هاي او است كه حس زندگي،‌ روح و فضاي ايران را بيش از نويسندگان ديگر نشان مي­دهد.

    جمال­زاده در اصفهان به دنيا آمد و تحصيلات متوسطه را در آنتورا نزديك بيروت (1908) آغاز كرد. پدرش، ‌سيد جمال­الدين اصفهاني يكي از روحانيان روشنفكر دوران مشروطيت بود.

    كتاب يكي بود، يكي نبود ‌جمال­زاده شامل شش داستان كوتاه است،‌ اين داستان­ها دربارة طبقة متوسط و طرز تفكر،‌ جاه­طلبي­ها و بلاتكليفي­هاي آنها است. شخصيت اصلي اين داستانها يعني مرد درستكاري كه در جامعه­اي نامتعادل (بي­توازن) زندگي مي­كند. به خوبي تصوير شده است.

    صادق هدايت ((1903-1950) بلندمرتبه­ترين نويسندة مدرن ادبيات فارسي است. او شخصيت ادبي بسيار پيچيده­اي بود و تأثيربسياري بر معاصرانش گذاشت. در آثار او،‌ تراژدي جامعة‌ ايراني مدرن و قدمت تاريخ ايران چشمگير است.

     او نويسنده­اي بدبين بود. مرگ، تنهايي، نااميدي و بيزاري درونمايه­هاي غالب آثار او هستند.

     هدايت كتاب­هاي بسياري دارد، اما بوف كور‌، شاهكار او است. «بوف كور» (آدم منزوي) به طور تحت اللفظي به معني «جغد كور» است، و مفهوم آن در فولكلور ايراني نهفته است: جغد به طور معمول پرنده­اي شوم و تنها، و نشانة بدبختي است.

    بوف كور از دو بخش تشكيل شده است. در بخش اول،‌ خواننده وارد دنياي تخيلي قهرمان داستان مي­شود. در همان زمان بخش دوم، داستان زندگي واقعي «بوف كور» است و از طريق دانستن گذشته «بوف كور» و تربيت او است كه خواننده مي­تواند به زندگي خيالي (رويايي) قهرمان پي برد. شخصيت اصلي بوف كور، موجود اجتماعي عادي نيست. او بيگانه­اي غيرعادي است كه رؤياها و آرمان­هايش با واقعيت عجيب و غريب دنياي اطرافش هم­خواني ندارد. او مي­خواهد سرنوشتش را تغيير دهد و از خودش بگريزد، اما همواره خودش را در كوره راه هويت خويش گرفتار مي­بيند. او با خودش هم كاملاً بيگانه است.

    در بوف كور دو شخصيت زن هم وجود دارد: يكي موجود اثيري با چشمان جادويي و اندام اثيري و ديگري لكاته (زن بدكاره).

    بعد از هدايت، نويسندگان بسياري بودند كه داستان­هايي با سبك و تكنيك مدرن نوشتند، اما آنها نيز براي شخصيت زن داستان­هاشان، همين دو شخصيت «اثيري» و «لكاته» را برگزيدند.

    ادبيات داستاني ايران پس از انقلاب :

   همواره انقلابها در جهان منشأ بروز جريانات فكري، اقتصادي و اجتماعي بوده است. به ويژه اگر انقلابي با پشتوانه اعتقادي بوده باشد.

   انقلاب اسلامي ايران يك انقلاب ايدئولوژيك بود كه موجب گسترش و پيدايش يك نوع ادبيات خاص خود شد، زيرا نويسندگان اين دوره هم انقلاب را تجربه كرده بودند و هم جنگ را؛ و در شيوه خود اين تأثيرات را منعكس كرده اند.

   در اين ميان گروهها و كساني كه همفكر بودند، جلسات ادبي تشكيل دادند تا داستانهاي خودوديگران را بخوانند و نقد كنند. همچنين رمانها و مجموعه داستانهاي بسياري چاپ و منتشر شد و كتابهاي نقد ادبي و رمانها و داستانهايي از زبانهاي ديگر ترجمه گرديد.

  در اين سالها نويسندگان جواني وارد عرصه ادبيات شدند كه از آن جمله، فرخنده آقايي، علي خدايي، ابوتراب خسروي، اصغر عبداللهي و شهريار مندني پور را مي توان نام برد كه تجربيات خود را به صورت داستان نوشتند.

   برخي از نويسندگان مذهبي هم بودند كه به انقلاب و دفاع مقدس بسيار اعتقاد داشتند و مسائل و جريانات اين دوران را ثبت كردند. نام بعضي ار آنان عبارت است از: راضيه تجار، زهرا زواريان، مهدي شجاعي، داوود غفار زادگان و محسن مخملباف.

    دكتر سيمين دانشور، اولين زني است كه در رمانش، سووشون، شخصيت زن را به صورت ديگري نشان داد. زري، شخصيت اصلي كتاب،‌ زني است با ترس­ها و تنهايي­هايش. شخصيت زري به تدريج در خلال داستان تحول پيدا مي­كند. گرچه او در اول داستان، زني ترسو و محافظه­كار است، اما در پايان به زني شجاع بدل مي­شود.

    پيش از انقلاب، ما زنان داستان­نويس اندكي داشتيم، اما پس از انقلاب، به تعدادشان افزوده شد. اكنون، ما حدود چهل تا پنجاه زن داستان­نويس داريم كه حدود نيمي از آنان فارغ­التحصيل دانشگاه هستند. همة آنها در كار خود سختكوش­اند و بيشتر آنها داراي سبك و تكنيك خاص خود هستند.

    موضوع اصلي داستان­هاي زنان بر محور مسايل خود آنان دور مي­زند. به نظر آنها، داستان بهترين محمل براي آنهاست تا دنياي دروني خود را بروز دهند: تنهايي، دردها و رنج­هاشان را.

    اينك، زنان ايراني به سختي كار مي­كنند تا هويت خويش را در زمينه­هاي مختلف اجتماعي، فرهنگي و بويژه ادبي ابراز كنند. جوايزي كه در سال­هاي اخير به دست آورده­اند، نشان دهندة قابليت­ها و سعي و كوشش آنها است.

     در طول دهه 70-80، زنان آثار بسياري منتشر كردند. زويا پيرزاد، سپيده شاملو، فريبا وفي و نويسنده اين مقاله نيز در ميان آنان بودند كه داستانهايي با فرم و محتواي تازه روانه بازار نشر كردند و جوايز متعددي بدست آوردند.

    اين دوران، دوران درخشاني براي زنان نويسنده بود، زيرا آنان مي توانستند به آسودگي يكديگر را ملاقات كنند و درباره آثار خودشان و آثار ديگران به بحث و جدل بپردازند.

 

پیوندها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 630
 بازدید امروز : 165
 کل بازدید : 535162
 زمان بازدید : 1.2101